Rapport project ‘Overheidsoptreden langdurige verontreiniging’
Het project “Overheidsoptreden langdurige verontreiniging” van de Academische Werkplaats Gezonde Leefomgeving onderzocht hoe overheden omgaan met chemische verontreinigingen (zoals PAK’s, benzeen en PFAS) en welke spanningsvelden ontstaan in de interactie tussen overheid, wetenschap, media en inwoners. Het richt zich niet alleen op milieutechnische aspecten, maar benadrukt dat het ook een sociaal-politiek vraagstuk is.
Doel & centraal begrip
- Epistemische rechtvaardigheid: ieder individu moet serieus worden genomen als bron van kennis. Dit concept staat centraal in het rapport “Risico in dialoog? Een verkenning naar epistemische rechtvaardigheid bij langdurige chemische verontreinigingen.”
Onderzoeksopzet
- Methoden: interviews met praktijkexperts en wetenschappers, literatuurstudie (praktijkgeleide review) en focusgroepen met omwonenden.
- Zo kregen de onderzoekers inzicht in zowel institutionele reactiepatronen als levenservaringen van inwoners.
Geïdentificeerde spanningsvelden
- Technisch vs. beleefd perspectief: beleid richt zich op meetbare risico’s, terwijl inwoners een bredere belevingswereld hebben.
- Inspraak vs. gefragmenteerde bevoegdheid: inwoners ervaren beperkte invloed omdat verantwoordelijkheden verspreid zijn.
- Informatie vs. echte dialoog: communicatie is vaak eendirectional en technisch, waardoor bewoners zich niet gehoord voelen.
- Collectieve vs. individuele verantwoordelijkheid: de overheid geeft handelingsadviezen, maar legt zo soms de verantwoordelijkheid onterecht bij de burger.
Conclusie
Overheidsoptreden is voornamelijk technisch en gezondheidsgericht, maar zonder voldoende betrokkenheid van inwoners. Inwoners hebben vaak een marginale rol in besluitvorming rond verontreinigingen. Vervolghandelen vereist erkenning van sociale dynamieken en versterking van lokale gemeenschappen.
Aanbevelingen
- Stem van gemeenschappen versterken: met onafhankelijke functionarissen (bv. wijkgezondheidswerkers).
- Experimenteren met nieuwe beleidsvormen: integratie van gezondheid, leefomgeving en sociale verbanden in interdisciplinaire oplossingen.
- Bewustwording van sociale impact vergroten: in beleidsvorming rekening houden met gevoelens van onrechtvaardigheid en verlies van vertrouwen.
- Vervolgonderzoek stimuleren: gericht op kennisvorming en samenwerking tussen overheden, onderzoekers en inwoners.
De GGD projectgroep Industrie onderschrijft deze aanbevelingen en pleit voor meer transparante, integrale besluitvorming waarin zowel wetenschappelijke expertise als ervaringskennis van omwonenden samenkomen.
